افول خردگرايي و عدم گسست از مباني، دليل عقب‌ماندگي ايران؟ بررسي و نقد نظريه جواد طباطبايي

تاریخ و تمدن اسلامی

دوره 13 - شماره 25

نوع مقاله: Original Article
چكيده: مقاله­ حاضر با ارائه يك نظام دسته­بندي از نظريات بر اساس تقابل­هاي دوگانه سوسوري، نظريه «انحطاط ايران» جواد طباطبايي را بررسي و نقد مي­كند. بر اساس اين دسته­بندي، ابتدا ملت از دولت، سپس عوامل دروني از بيروني و آن‌گاه رويكرد ذهني از عيني تفكيك مي­شوند. اين پژوهش با استفاده از روش توصيفي-تحليلي نشان مي­دهد كه نظريه طباطبايي، نظريه­اي ملت­باورانه بيروني ذهني است. در اين نظريه، هرچند بر عوامل دروني تأكيد مي­شود، اما در واقع، بزنگاه تاريخي براي انحطاط ايران، يورش تركان سلجوقي و مغولان و حاكم­شدن قشريت و تعصب، يعني الگوهاي فكري و فرهنگي منحط است كه باعث به هم­خوردن رابطه عقل و شرع و افول خردگرايي شد. ذهني­گرايي و به حاشيه­راندن عينيات در تحليل پديده عقب­ماندگي، مهم‌ترين ضعف نظريه انحطاط است. تأكيد بر عامل بيروني با رويكردي ذهني­گرا و بي­توجهي به واقعيت‌هاي اجتماعي، نظريه طباطبايي را بررغم جديت نظري­اش، تبديل به نظريه­اي با تناقضات دروني براي تبيين عقب­ماندگي تاريخي ايران كرده است.
Are the Decline of Rationality and Lack of Break with the Foundations the Reason of Historical Backwardness? Review and Criticism of Javad Tabatabai’s Theory
Article Type: Original Article
Abstract: The present paper is a review and critique on Javad Tabatabai’s theory, “Decline of Iran”, via the classification system of theories based on Saussure’s binary oppositions. The system of classification is based on three binary oppositions that are nation and state, internal factors and external factors as well as the subjective and objective approach. By using the descriptive-analytic methodology, the paper shows that Tabatabai’s theory is a subjective- internal- nation-based. Although the theory emphasized on the internal factors but in fact the reason of decline of Iran seems to be related to the Seljuqs Turks and Mongols invasions. These are the reasons for ruling of prejudice that caused the losing of balance between reason and religion as well as the decline of rationality. The failure of his theory is its subjective approach and denial of objective approach in analyzing the   subject. Although Tabatabai’s theory is a serious conceptual theory, there are some inner contradictions, putting emphasize on external factors with an objective approach as well as neglecting of social realities; so, it is not able to explain Iran historical backwardness.
قیمت : 20,000 ريال